Đề án dạy nghề cho lao động nông thôn mới được Chính phủ họp với các bộ ngành liên quan để bắt đầu triển khai trong năm nay. Số tiền dự kiến chi ra lên đến 46.000 tỉ đồng, nhưng nhiều người vẫn lo ngại nông dân khó có được nghề để sống.

Đào tạo nghề gì cho nông dân để khi học xong họ có thể kiếm sống? Nếu điều này không đạt được thì có nghĩa là tiền đầu tư đã bị lãng phí. Ảnh: L.A.Đ

Năm 2008 khi huyện Mê Linh, Vĩnh Phúc chưa sáp nhập vào Hà Nội, trường đào tạo nghề kỹ thuật và nghiệp vụ du lịch Quang Minh tại khu công nghiệp Quang Minh, huyện Mê Linh đã đào tạo nghề cho mấy chục lao động nông thôn tỉnh Vĩnh Phúc. Đây là chương trình đào tạo nghề hỗ trợ cho lao động nông thôn bị thu hồi đất nông nghiệp của tỉnh Vĩnh Phúc với suất đầu tư đào tạo là 1,5 triệu đồng/người. Tuy nhiên, ông Vũ Kim Bảng, hiệu trưởng trường này thừa nhận, với ba tháng đào tạo tin học, những lao động này mới chỉ biết được những vấn đề cơ bản nhất mà chưa thể thành một nghề để kiếm sống.

Đào tạo để đạt chỉ tiêu

Chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn tuy mới được Chính phủ phê duyệt vào năm ngoái nhưng việc đào tạo nghề cho lao động nông thôn mất đất đã được thực hiện từ năm 2004 trở lại đây. Kinh phí chi cho việc này từ năm 2004 đến 2008 là 570 tỉ đồng. Tuy nhiên chính những đơn vị đào tạo như ông Bảng lại băn khoăn vì thời gian đào tạo quá ngắn, chưa đủ để người lao động có thể học được một nghề. Đó là còn chưa kể tới việc, những khoá đào tạo ngắn hạn thường chỉ dạy tin học sơ đẳng, nghề may thêu… Người lao động tham gia đào tạo như một cách giúp đơn vị đào tạo giải ngân tiền ngân sách, còn thực sự sau đào tạo rất khó để họ sống được bằng nghề.

Đây cũng là vấn đề mấu chốt đầy băn khoăn khi đề án đào tạo nghề cho lao động nông thôn tới năm 2020 bắt đầu được triển khai từ năm nay. Bởi cho tới nay, dù đề án đã bắt đầu được thực hiện nhưng những hoạt động đặt nền móng cho việc này vẫn chưa thực sự được triển khai, đó là khảo sát nhu cầu đào tạo sau đó hướng nghiệp và xây dựng chương trình đào tạo cho nông dân. Thậm chí để việc đào tạo nghề được bền vững, việc lo đầu ra cho nông dân sau đào tạo cũng cần phải có. Trong đề án, việc này sẽ được phân cấp cho các tỉnh thực hiện. Tuy nhiên với cách làm này, câu chuyện đào tạo để cho đạt chỉ tiêu như cách trường đào tạo nghề Quang Minh làm sẽ rất dễ xảy ra.

Học gì?

Tại cuộc họp mới được Chính phủ tổ chức, cả ông Nguyễn Tiến Dũng, tổng cục trưởng tổng cục Dạy nghề, bộ Lao động – thương binh và xã hội và ông Cao Đức Phát, bộ trưởng bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn đều thống nhất, vấn đề cơ bản là xác định đào tạo nghề gì cho nông dân, học xong họ có thể dùng nghề đó để kiếm sống được không? Nếu điều này không đạt được thì có nghĩa là tiền đầu tư đã bị lãng phí.

Ông Dũng cho biết, cơ quan này sẽ thực hiện một cuộc điều tra tổng thể về nhu cầu đào tạo để hỗ trợ các địa phương xây dựng nhu cầu đào tạo của mình. Tuy nhiên, lẽ ra việc điều tra nhu cầu này đã phải được thực hiện từ trước để làm cơ sở xây dựng kế hoạch đầu tư. Nhưng cho tới nay nó vẫn chưa được thực hiện và chưa biết ngày nào sẽ thực hiện. Ông Đào Xuân Học, thứ trưởng bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn cho rằng cách phát thẻ học nghề ngắn hạn (ba tháng) nhưng có thời hạn hiệu lực năm năm cho người lao động sẽ giúp họ tự chọn được nghề mình cần học, tránh chuyện ép học theo phong trào.

Tuy nhiên, để tiêu số tiền lớn trên cho hiệu quả, điều quan trọng nhất vẫn là năng lực dự báo nhu cầu lao động theo cơ cấu ngành nghề, ở từng địa phương thật chi tiết. Hiện tại, công tác thống kê, nắm bắt nhu cầu lao động theo cơ cấu ngành nghề ở nước ta đang rất kém, từ cấp Trung ương tới địa phương. Bởi vậy việc dự báo nhu cầu đào tạo sẽ dựa chủ yếu vào các địa phương. Nếu không xây dựng được một cơ chế giám sát chặt chẽ, việc đào tạo để đạt chỉ tiêu hoặc việc người lao động chọn nghề tuỳ thích mà không được hướng nghiệp cụ thể sẽ rất dễ xảy ra, gây lãng phí cả thời gian và tiền bạc.

Với mục tiêu từ năm 2010 mỗi năm sẽ đào tạo cho khoảng một triệu lao động nông thôn, một số tiền lớn, dự kiến 46.000 tỉ đồng sẽ được chi ra từ nay tới năm 2020 để thực hiện mục tiêu này. Dự kiến trong năm 2010 ngân sách sẽ chi khoảng 1.770 tỉ đồng nhưng hiện tại các cơ quan thực hiện vẫn chưa đưa ra được biện pháp hoàn toàn thuyết phục về cách tiêu số tiền này cho hiệu quả mà người hưởng lợi phải là nông dân.